Ngữ văn lớp 12

[Văn mẫu tuyển chọn] Phân tích bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

[Văn mẫu tuyển chọn] Phân tích bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

Dàn ý chi tiết

1. Mở bài

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm

– Nêu vấn đề cần nghị luận

– Khái quát chung

2. Thân bài:

* Khái quát:

– Xuân Quỳnh được biết đến là một nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ những nhà thơ trẻ với giọng thơ đằm thắm mang nhiều trắc ẩn của tình yêu đôi lứa.

– “Sóng” là bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ của Xuân Quỳnh được sáng tác năm 1967.

* Phân tích:

– “Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ

Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể”

+ “dữ dội – dịu êm”, “ồn ào – lặng lẽ” : thất thường muôn thuở của sóng.

=>Những con sóng ngoài kia đại dương xáo động chuyển hóa không ngừng: khi dữ dội bão tố phong ba lúc đầy dịu êm, lặng lẽ thanh bình.

+ Tình yêu cũng mang nhiều sắc màu như sóng vậy

=>Có khi nồng nàn đắm say nhưng cũng có những lúc quặn thắt đau đớn. Tình yêu luôn thường trực trong tâm hồn con người ở nhiều đối cực để thăng hoa.

+“dịu êm” và “lặng lẽ”: sau tất cả trắc trở đa đoan của cuộc sống một tình yêu đích thực sẽ chắp cánh tâm hồn đến với bến bờ của hạnh phúc.

– “Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể”

+ Sóng luôn khao khát được tìm đến với bến bờ của bình yên.

+ Con sóng ở ngoài kia đại dương đã dứt khoát từ bỏ giới hạn của nó thì tình yêu cũng như thế.

-“Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế

Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ”

+ Thán từ “ôi”:  sự ngạc nhiên, vỡ òa của người con gái khi phát hiện ra những quy luật của sóng.

+“ngày xưa – ngày sau”: từ ngàn đời nay con sóng vẫn luôn cồn cào trong lòng biển cả.

=>tình yêu tồn tại từ bao giờ mà chẳng ai hề hay biết

-“Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ”

+ Tình yêu làm lòng người trẻ lại, xoa dịu đi những vết thương lòng, là cứu cánh của hạnh phúc lứa đôi.

-“Trước muôn trùng sóng bể

Em nghĩ về anh, em

Em nghĩ về biển lớn

Từ nơi nào sóng lên

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau”

+ Người con gái đã mạnh dạn, dứt khoát bứt mình ra khỏi lớp áo ẩn dụ – sóng – để có thể đứng trước anh, được giãi bày và thổ lộ nỗi lòng của mình.

+ Cách nói “em – anh” cho thấy rõ hơn sự táo bạo của người con gái.

+ Nếu như sóng bắt đầu từ gió mà gió lại không rõ ngọn nguồn từ đâu thì tình yêu em dành cho anh cũng vậy. Em cũng không biết đích xác tình yêu của mình bắt đầu từ khi nào.

+ Câu thơ “em cũng không biết nữa” tưởng như cái lắc đầu nhẹ nhẹ đầy nữ tính.

– “Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

+ “Con sóng dưới lòng sâu” là con sóng ngầm ta khó mà quan sát được

+ “con sóng trên mặt nước” là những lớp sóng trên bề mặt dễ dàng nhìn ra được. =>dù là dưới lòng sâu hay trên mặt nước, dù tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng con sóng ấy vẫn luôn hướng đến bờ để rồi “ngày đêm không ngủ được”.

+ Nỗi nhớ cứ thế mà dâng lên lớp lớp và lan ra mãi mãi.

-“Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

+ Cách diễn đạt tưởng chừng như vô lí nhưng thực ra lại rất hợp lí: yêu anh em yêu cả khi thức lẫn khi ngủ.

+ “Cả trong mơ còn thức” không chỉ là nỗi nhớ của em miên man đến tận giấc mơ mà ý thơ còn gợi mở: em thức để trông giữ tình yêu của mình!

– “Dẫu xuôi về phương Bắc

Dẫu ngược về phương Nam

Nơi nào em cũng nghĩ

Hướng về anh một phương”

+ Lối nói trái ngược lại với quy luật tự nhiên “xuôi về Nam, ngược về Bắc”

+ Dẫu đường đời trăm ngả trăm phương thì trái tim tâm tưởng của em cũng mãi chỉ hướng về một phương duy nhất đó chính là phương anh.

– “Ở ngoài kia đại dương

Trăm ngàn con sóng đó

Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở”

Xem thêm:  Phân tích tác phẩm Đàn ghita của Lorca của nhà thơ Thanh Thảo

+ Ngoài kia đại dương muôn vàn con sóng nhưng con sóng nào cũng đến được với bến bờ của nó.

+ Trong tình yêu, một trái tim chân thành và tha thiết sẽ đưa con người về với bến bờ mong đợi – đó là khao khát hạnh phúc lứa đôi.

+ “bờ” cũng là một hình ảnh ẩn dụ, nó tượng trưng cho sự trưởng thành và lớn lên trong tình yêu của con người.

– “Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa”

+ Tình yêu giúp tái sinh tâm hồn, xoa dịu đi những vết thương đau, hàn gắn những tan vỡ, giúp con người trưởng thành hơn rất nhiều.

+ Đám mây nhỏ nhoi trên bầu trời kia còn biết vươn mình về xa để tìm đến một chân trời mưới rộng mở hơn, thích hợp với nó hơn vậy thì tại sao con người lại không thể đứng dậy sau những vấp ngã, khó khăn thách thức để sống trọn vẹn niềm vui trong cuộc sống này?

-“Làm sao được tan ra

Thành trăm con sóng đó

Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở”

+ Những con sóng ngoài kia đại dương đang tan ra để hóa thân và sinh sôi cùng muôn vàn con sóng khác.

+ Cá nhân đang muốn hòa vào cùng với biển lớn tình yêu của cộng đồng để sống gắn bó và yêu thương nhiều hơn

* Nghệ thuật:

+ Thể thơ năm chữ cùng

+ Sử dụng thành công hình tượng nghệ thuật sóng bài thơ “Sóng”

+ Linh hoạt trong việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật

3. Kết bài:

– Khẳng định lại vấn đề nghị luận

– Cảm nhận cá nhân

phan tich bai tho song - [Văn mẫu tuyển chọn] Phân tích bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

Phân tích bài thơ Sóng

Bài văn tham khảo

Xuân Quỳnh được biết đến là một nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ những nhà thơ trẻ với giọng thơ đằm thắm mang nhiều trắc ẩn của tình yêu đôi lứa. Và “Sóng” là bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ của Xuân Quỳnh được sáng tác năm 1967.

Bài thơ có tựa đề là sóng nên khơi nguồn cảm xúc của thi phẩm cũng bắt đầu với hình tượng sóng:

“Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ

Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể”

Tác giả sử dụng một loạt tính từ có tính chất trái ngược nhau “dữ dội – dịu êm”, “ồn ào – lặng lẽ” để nói lên cái thất thường muôn thuở của sóng. Những con sóng ngoài kia đại dương xáo động chuyển hóa không ngừng, Xuân Quỳnh viết lên cái hiện thực muôn màu muôn trạng của sóng: khi dữ dội bão tố phong ba lúc đầy dịu êm, lặng lẽ thanh bình. Và cung bậc cảm xúc của tình yêu cũng không vượt ra khỏi giới hạn của sóng. Tình yêu cũng mang nhiều sắc màu như sóng vậy. Có khi nồng nàn đắm say nhưng cũng có những lúc quặn thắt đau đớn. Tình yêu luôn thường trực trong tâm hồn con người ở nhiều đối cực để thăng hoa. Hai chữ “dịu êm” và “lặng lẽ” được đặt ở cuối mỗi câu thơ gợi ý nghĩ: sau tất cả trắc trở đa đoan của cuộc sống một tình yêu đích thực sẽ chắp cánh tâm hồn đến với bến bờ của hạnh phúc.

Đến đây Xuân Quỳnh còn khám phá ra một nét tính cách khác lạ của sóng:

“Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể”

Nó là một sinh thể đầy khát khao. Nó luôn khao khát được tìm đến với bến bờ của bình yên. Cũng giống như niềm khát khao của sóng thì tình yêu cũng như vậy. Con sóng ở ngoài kia đại dương đã dứt khoát từ bỏ giới hạn của nó thì tình yêu cũng như thế. Yêu là sự tự nhận thức và chắc chắn rằng một tình yêu đắm say và đủ chân thành sẽ đến được với bến bờ mà nó hằng mong đợi.

Xuân Quỳnh tiếp tục đặt sóng trong mối quan hệ với không gian và thời gian:

“Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế

Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ”

Thán từ “ôi” vang lên ngay đầu khổ thơ như sự ngạc nhiên, vỡ òa của người con gái khi phát hiện ra những quy luật của sóng. Sóng được phát hiện và đối chiếu trong mối tương quan với thời gian “ngày xưa – ngày sau”. Điều đó lại càng nhấn mạnh hơn: từ ngàn đời nay con sóng vẫn luôn cồn cào trong lòng biển cả. Và tình yêu cũng vậy, tình yêu tồn tại từ bao giờ mà chẳng ai hề hay biết bởi Xuân Diệu đã từng viết:

Xem thêm:  Phân tích nhân vật Tràng trong truyện ngắn “Vợ nhặt” của Kim Lân- văn lớp 12

“Làm sao sống được mà không yêu

Không nhớ không thương một kẻ nào”

Trước cái vô định của thời gian tình yêu vẫn sẽ mãi là điểm tựa vững chãi của tâm hồn:

“Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ”

Tình yêu luôn nồng cháy không chỉ ở những người trẻ tuổi mà trên tất cả vẫn là những người trẻ lòng. Tình yêu làm lòng người trẻ lại, xoa dịu đi những vết thương lòng, là cứu cánh của hạnh phúc lứa đôi. Điều đó có thể thấy rõ qua những vần thơ của Aragông:

“Ngày gặp em mới có thật đời anh

Em chặn hết mọi lối điên cuồng thê thảm

Em chỉ cho anh vùng tươi thắm

Chỉ nảy mầm khi có ý tốt gieo lên”

Cũng xuất phát từ muôn vàn trạng thái đối lập của sóng mà chủ thể trữ tình băn khoăn tìm về với cội nguồn của tình yêu:

“Trước muôn trùng sóng bể

Em nghĩ về anh, em

Em nghĩ về biển lớn

Từ nơi nào sóng lên

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau”

Trước những biến động không ngừng của sóng cũng như những thay đổi thất thường trong tình yêu đôi lứa đôi đã thôi thúc cái tôi trữ tình truy tìm lời giải cho câu hỏi đã quá quen thuộc “Tình yêu là gì? Tình yêu bắt đầu từ khi nào?”. Đến đây, người con gái đã mạnh dạn, dứt khoát bứt mình ra khỏi lớp áo ẩn dụ – sóng – để có thể đứng trước anh, được giãi bày và thổ lộ nỗi lòng của mình. Cách nói “em – anh” lại càng cho thấy rõ hơn sự táo bạo của người con gái. Phải chăng, trước biển lớn mênh mông người con gái ấy không thể kiềm chế được mình, không thể giấu đi được nỗi lòng khao khát bộc lộ, thể hiện, giãi bày.

Nếu như sóng bắt đầu từ gió mà gió lại không rõ ngọn nguồn từ đâu thì tình yêu em dành cho anh cũng vậy. Em cũng không biết đích xác tình yêu của mình bắt đầu từ khi nào. Câu thơ “em cũng không biết nữa” tưởng như cái lắc đầu nhẹ nhẹ đầy nữ tính. Nỗi băn khoăn suy tư về tình yêu ấy cũng thật hợp lí với quy luật tâm tư tình cảm của con người. Thế nhưng đó lại là câu hỏi mãi mãi không thể lí giải được bởi lẽ “Trái tim có những lí lẽ riêng của nó mà lí trí không bao giờ đặt chân tới được”. Còn ông hoàng thơ tình Xuân Diệu cũng đã từng thốt lên:

“Làm sao cắt nghĩa được chữ yêu

Có nghĩa gì đâu một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt

Bằng mây nhẹ nhẹ gió hiu hiu”

Hay:

“Đó tình yêu em muốn nói cùng anh

Nguồn gốc của muôn vàn khát vọng

Lòng tốt dễ duy trì sự sống

Cho con người thật sự người hơn”

Tình yêu tiếp tục hiện lên qua nỗi nhớ vơi đầy:

“Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

“Con sóng dưới lòng sâu” là con sóng ngầm ta khó mà quan sát được còn “con sóng trên mặt nước” là những lớp sóng trên bề mặt dễ dàng nhìn ra được. Thế nhưng dù là dưới lòng sâu hay trên mặt nước, dù tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng con sóng ấy vẫn luôn hướng đến bờ để rồi “ngày đêm không ngủ được”. Xuân Quỳnh viết lên hình tượng những con sóng mang theo nỗi nhớ đến cực điểm, đó là những con sóng lòng chất chứa biết bao nỗi niềm muôn thuở. Và tấm lòng em dành cho anh cũng vậy. Nỗi nhớ cứ thế mà dâng lên lớp lớp và lan ra mãi mãi. Ca dao xưa cũng đã từng viết lên những nỗi nhớ như vậy:

“Nhớ ai em những khóc thầm

Hai hàng nước mắt đầm đầm như mưa”

Trong thơ mới, nỗi niềm tâm tư trong tình yêu được thể hiện đầy mãnh liệt qua thơ của Xuân Diệu nhưng chỉ khi đến và gặp gỡ với những vần thơ của Xuân Quỳnh bạn đọc mới thực sự được cảm nhận một tình yêu sâu sắc đến như vậy: nồng nàn nhưng cũng rất mãnh liệt da diết và cũng không kém phần nữ tính. Tình yêu ấy vượt qua mọi ranh giới để hòa vào trong tiềm thức.

Xem thêm:  Phân tích truyện Bắt sấu rừng U Minh Hạ - Văn mẫu lớp 12

Đặc biệt, khổ thơ dôi ra hai dòng đã phá vỡ cấu trúc của toàn bộ bài thơ:

“Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

Cách diễn đạt tưởng chừng như vô lí nhưng thực ra lại rất hợp lí: yêu anh em yêu cả khi thức lẫn khi ngủ. “Cả trong mơ còn thức” không chỉ là nỗi nhớ của em miên man đến tận giấc mơ mà ý thơ còn gợi mở: em thức để trông giữ tình yêu của mình!

Tình yêu tiếp tục được giãi bày trong sự gắn bó với sự thủy chung:

“Dẫu xuôi về phương Bắc

Dẫu ngược về phương Nam

Nơi nào em cũng nghĩ

Hướng về anh một phương”

Lối nói trái ngược lại với quy luật tự nhiên “xuôi về Nam, ngược về Bắc” đã khái quát được đầy đủ và sâu sắc nhất tình cảm gắn bó của người con gái dành cho đối phương của mình. Dẫu đường đời trăm ngả trăm phương thì trái tim tâm tưởng của em cũng mãi chỉ hướng về một phương duy nhất đó chính là phương anh. Cũng như vậy, dẫu cuộc đời có lắm gian truân ngang trái thì em vẫn sẽ mãi dành trọn tình cảm cho anh, vẫn một lòng thủy chung son sắt.

Tình yêu bền chặt bởi ở đó con người có niềm tin:

“Ở ngoài kia đại dương

Trăm ngàn con sóng đó

Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở”

Ngoài kia đại dương muôn vàn con sóng nhưng con sóng nào cũng đến được với bến bờ của nó. Đó là quy luật tất yếu của tự nhiên. Và sóng tiếp tục là một ẩn dụ đẹp cho tình yêu. Trong tình yêu, một trái tim chân thành và tha thiết sẽ đưa con người về với bến bờ mong đợi – đó là khao khát hạnh phúc lứa đôi. Không chỉ có sóng mà “bờ” cũng là một hình ảnh ẩn dụ, nó tượng trưng cho sự trưởng thành và lớn lên trong tình yêu của con người.

Bài thơ dần khép lại trong hình tượng sóng và khát vọng về tình yêu lứa đôi:

“Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa”

Tình yêu giúp tái sinh tâm hồn, xoa dịu đi những vết thương đau, hàn gắn những tan vỡ. Và như vậy tình yêu giúp con người trưởng thành hơn rất nhiều. Thế nhưng cuộc đời có những lúc thật ngắn ngủi nhưng cũng có cả khi ta cảm nhận sao mà dài đến thế. Qủa thực, cảm nhận ấy xuất phát từ chính trong những gánh nặng của cuộc sống. Đó chính là thử thách của cuộc đời khiến ta dễ dàng buông bỏ, nản chí, chùn bước. Thế nhưng thời gian thì vẫn cứ thế mà một đi không trở lại. Đám mây nhỏ nhoi trên bầu trời kia còn biết vươn mình về xa để tìm đến một chân trời mưới rộng mở hơn, thích hợp với nó hơn vậy thì tại sao con người lại không thể đứng dậy sau những vấp ngã, khó khăn thách thức để sống trọn vẹn niềm vui trong cuộc sống này? Không gì khác, chính là tình yêu – sức mạnh giúp con người vượt lên trên tất cả để hưởng đến những giá trị cao đẹp hơn trong cuộc đời này.

Từ đó chủ thể trữ tình đã bày tỏ khát khao mãnh liệt của mình để khép lại mạch xúc cảm:

“Làm sao được tan ra

Thành trăm con sóng đó

Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở”

Những con sóng ngoài kia đại dương đang tan ra để hóa thân và sinh sôi cùng muôn vàn con sóng khác. Đó cũng là khát vọng tình yêu trong em. Cá nhân đang muốn hòa vào cùng với biển lớn tình yêu của cộng đồng để sống gắn bó và yêu thương nhiều hơn. Như vậy, tình yêu nhân bản mà cũng rất nhân văn.

Được viết theo thể thơ năm chữ cùng việc sử dụng thành công hình tượng nghệ thuật sóng bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh chính là những băn khoăn, suy tư và khát vọng trong tình yêu lứa đôi. Tình yêu ấy mãi là điểm tựa của sự sống tâm hồn, giúp lòng người trẻ lại. Đọc “Sóng” bạn đọc được sống lại trong tình yêu của Rômêô và Juliet, Kim Trọng và Thúy Kiều cũng như tình yêu của biết bao người con gái con trai trong cuộc chiến tranh của dân tộc. Từ đó càng thấm thía và thấu hiểu hơn tình yêu nhân loại và khát vọng yêu ngàn đời.

Lê Thị Thư

Post Comment