Phân tích bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Loading...

Đề bài: Phân tích bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Ôi đất nước là những bài ca dao trong lời ru của mẹ, là câu chuyện cổ tích bà ôm cháu kể mỗi ngày, là cái kèo cái cột có tự ngàn đời xưa… Đất Nước – một đất nước rất đỗi đơn sơ và giản dị hiện lên trong lời thơ của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Đối với ông, Đất Nước không phải là khái niệm quá to tát hay rộng lớn, mà Đất Nước chỉ là những thứ ở ngay xung quanh mình. Bài thơ thấm đẫm chất thơ của một nhà thơ yêu nước với lối viết hấp dẫn bởi sự hết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước, con người Việt Nam. Sau những cố gắng và cống hiến, năm 2000, ông đã được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.

Bài thơ Đất Nước được trích trong trường ca Mặt đường khát vọng viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ đô thị vùng tạm chiến miền Nam về nong sông đất nước, về sứ mệnh của thế hệ mình, xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược. Đoạn trích Đất Nước là một trong những đoạn thơ hay về đề tài đất nước trong thơ Việt Nam hiện đại.

Hiện đại nhưng những hình ảnh về Đất Nước trong cách suy nghĩ của Nguyễn Khoa Điềm lại hết sức cổ xưa và giản dị:

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết tròng tre mà đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó…

 

Đất là nơi anh đến trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hẹn

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi”

Thời gian đằng đẵng

Không gian mệnh mông

Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ

Đất là nơi Chim về

Nước là nơi Rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng

Những ai đã khuát

Những ai bây giờ

Yêu nhau và sinh con đẻ cái

Gánh vác phần người đi trước để lại

Dặn dò con cháu chuyện mai sau

Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước

Khi hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng mình hài hoà nồng thắm

Khi chúng ta cầm tay mọi người

Đất nước vẹn tròn, to lớn

 

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang đất nước đi xa

Đến những tháng ngày mơ mộng

Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó san sẻ

Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn đời…

Đất Nước được Nguyễn Khoa Điềm lý giải trên nhiều phương diện khác nhau: truyền thống, văn hóa, phong tục tập quán, lịch sử, địa lý. Tác giả đã gắn hình ảnh đất nước với cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể, miếng trầu bây giờ bà ăn, trồng tre đánh giặc, tóc bới sau đầu, gừng cay muối mặn, cái kèo cái cột thành tên… Rất nhiều hình ảnh đơn sơ và giản dị trong nếp sống của người nông dân được Nguyễn Khoa Điềm đề cập đến. Chứng tỏ ông là người có tình yêu rất sâu nặng với nhân dân. Ông trân trọng và nâng niu tất cả những gì thuộc về nhân dân, về đất nước. Không những thế, Đất Nước còn là nơi anh đến trường, nơi em tắm, nơi ta hẹn hò, nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm. Tình yêu đất nước trở nên thi vị hơn, lãng mạn hơn khi được tác giả gắn với tình yêu trong sáng của đôi lứa. Đất Nước mênh mông và rộng lớn biết nhường nào, nhưng nay lại thu về bé nhỏ trong vần thơ của Nguyễn Khoa Điềm – một người con yêu nước vô cùng. Ông cũng không quên nhắc tới những truyền thuyết đã được dân gian sáng tác để lý giải về Đất Nước:

Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi”

Đất là nơi Chim về

Nước là nơi Rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng.

Giữa hàng trăm hàng nghìn truyền thuyết, tác giả đã truyện Con Rồng cháu Tiên để vừa nói lên nguồn gốc của đất nước, vừa gợi nhớ trong lòng người về tình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau. Bởi toàn dân ta đều có chung một nguồn gốc, đều do một cha một mẹ sinh ra. Dù ai ở đâu, làm gì cũng vẫn luôn là anh em một nhà.

Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

Và rồi Đất Nước ta cứ thế lớn dần lên theo từng thế hệ;

Khi hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Khi chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước vẹn tròn, to lớn

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Đến những tháng ngày thơ mộng

Trong mọi vần thơ, mọi nhịp điệu, tác giả đều hăng say một niềm nói về đất nước. Mỗi hình ảnh đều ẩn chứa tình yêu chân thành và chất phác của nhà thơ. Ông cũng luôn hướng mọi người tới những truyền thống văn hóa tốt đẹp của đất nước: sống và yêu thương đùm bọc lẫn nhau, cùng nhau gắn bó và san sẻ, Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở, Làm nên Đất Nước muôn đời…

Mỗi một người, một cá nhân đều là một hiện thân cho Đất Nước. Vì vậy hãy sống sao cho Đất Nước trở thành một hình ảnh đẹp nhất, thiêng liêng nhất và xứng đáng là Đất Nước của nhân dân!

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Loading...

Chín mươi chín con voi góp mình dựng Đất tổ Hùng Vương

Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm

Người học trò nghèo giúp cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên.

Con cóc, con gà quê hương cùng góp cho Hạ Long thành thắng cảnh

Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha

Ôi Đất Nước sau bốn ngàn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hoá núi sông ta…

 

Em ơi em

Hãy nhìn rất xa

Vào bốn ngàn năm Đất Nước

Năm tháng nào cũng người người lớp lớp

Con gái, con trai bằng tuổi chúng ta

Cần cù làm lụng

Khi có giặc người con trai ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh

Nhiều người đã trở thành anh hùng

Nhiều anh hùng cả anh và em đều nhớ

Những em biết không

Có biết bao người con gái, con trai

Trong bốn ngàn lớp người giống ta lứa tuổi

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước

Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa cho mỗi nhà từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân

Họ đắp đập be bờ cho người sau trông cây hái trái

Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì vùng lên đánh bại

Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại

Dạy anh biết “yêu em từ thuở trong nôi”

Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội

Biết trồng tre đợi ngày thành gậy

Đi trả thù mà không sợ dài lâu

Ôi những dòng sông bắt nước từ lâu

Mà khi về Đất Nước mình thì bắt lên câu hát

Người đến hát khi chèo đò, kéo thuyền vượt thác

Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi

Sau những lí giải về Đất Nước qua hình ảnh cái kèo cái cột, qua câu ca dao trong lời ru của mẹ… Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định Đất Nước này là Đất nước của Nhân Dân. Tất cả những gì có trên Đất Nước đều do bàn tay nhân dân làm nên. Từ những hòn núi Vọng Phu, hòn Trống Mái đến trăm ao đầm do gót ngựa của Thánh Gióng đi qua để lại. Và tất nhiên không thể nào thiếu đất Tổ Hùng Vương. Dù thế nào đi chăng nữa, tác giả cũng luôn hướng người đọc đến cội nguồn, đến những tấm gương đã góp cho Đất Nước mình núi Bút, non Nghiên… và cho Hạ Long thành thắng cảnh, Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm…

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha

Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…

Xuyên suốt bốn nghìn năm lịch sử, biết bao nhiêu thế hệ đã đi qua. Ta không thể nào biết hết những con người đã anh dũng hi sinh, đã góp máu góp xương mình làm nên Đất Nước. Nhưng ta biết rằng trong mọi nẻo đường của Đất Nước hôm nay đều có dáng hình của họ.

Năm tháng nào cũng người người lớp lớp

Con gái, con trai bằng tuổi chúng ta

Cần cù làm lụng

Khi có giặc người con trai ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh.

Khí chất anh hùng trong bài thơ như dòng máu chảy trong hàng triệu trái tim đang thiết tha một tình yêu đất nước. Khi giặc đến, không kể gái hay trai, già hay trẻ, tất cả đều chung một lòng đứng lên đánh lại kẻ thù. Có người được lưu danh như Bà Trưng Bà Triệu, như Trần Nhân Tông… và hàng trăm hàng nghìn người khác đã hòa máu vào đất, vào nước để ngày hôm nay đất nước được hòa bình, được tự do.

Hết lớp người này đến lớp người khác qua đi, họ đã sống và chết, giản dị và bình tâm, không ai nhớ mặt đặt tên, nhưng họ đã làm nên Đất Nước.

Chiến tranh, họ chống chiến tranh. Hòa Bình, họ lại dựng xây đất nước.

Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ chuyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân

Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái

Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì vùng lên đánh bại

Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân Dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại.

Nếu lúc trước, Đất Nước gắn với những điều đơn sơ nhất, giản dị nhất trong đời sống của nhân dân, thì lúc này, Đất Nước lại là những điều thiêng liêng nhất, cao quý nhất khi các anh hùng đã lần lượt ngã xuống để bảo vệ đất nước. Khi hết lớp này đến lớp khác truyền dạy cho nhau tinh thần yêu nước. Tất cả đã làm nên truyền thống tốt đẹp của toàn dân tộc Việt Nam. Và dù ở đâu đi chăng nữa, Đất Nước cũng luôn là hình ảnh đẹp nhất, ý nghĩa nhất.

Theo dọc bài thơ, ở đâu ta cũng thấy lòng yêu nước hăng say của nhà thơ. Ông thể hiện tình yêu và khát vọng của mình qua từng câu chữ, qua giọng thơ trữ tình – chính luận sâu lắng, thiết tha. Giữa lúc xã hội đang nổi lên nhiều tệ nạn: tham ô tham nhũng, cướp của giết người… bài thơ Đất Nước đã trở thành một bài học mang ý nghĩa rất to lớn trong việc giáo dục mọi người cùng nhau nhìn nhận lại bản thân mình và củng cố tinh thần cùng góp công góp sức vào việc xây dựng một đất nước tươi đẹp hơn, giàu mạnh hơn, loại bỏ các tệ nạn xã hội, xứng đáng là người con của dòng máu anh hùng, của con Rồng cháu Tiên.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *